SU, KARA VE ÇATAL: TUTUNAMAYANLAR - Eğlencesine Bir Bakış

  

Tutunamayanlar'ı bitirdim. Korktuğum olmadı. Kara peçeleriyle melun suretli suikastçılar içimi basmadı. Turgut, hayal ettiğimin aksine intihara kalkışmadı. Anlamını bir yerlerde düşürdüğü yaşamının gereksizliğini düşünmek ona ölmenin acısız ve kesin yollarını sorgulatmadı. Bir başkasının intiharıymış onun sorguladığı. Hakikaten sorgulanacak bir intiharın, insanın kafasına bir türlü yatmayan o absürt olayın peşine düşmüş o. "Anlamak gerek. Anlatamasak da anlamak gerek. Bir anlam vermek gerek." demiş meğer. 

Tehlikeli bir yolculuk, Turgutunki. Kimse üstlenmediğinden ona düşen zorlu bir görev: Selim niye ölür? Selim'in ne olduğunu, neye karşılık geldiğini biliyor mu ki ölüm? Nasıl sarar onun çevresini, nasıl cüret eder varlığıyla onu karartmaya? Sırf kendini var etmek için, Selim'e nasıl kıyar?

Bu dünya nasıl bir dünyadır ki ona en fazla değeri vererek onu yaşamaya en çok can atanın yok olup gitmesine sessiz kalır, bu ölüme göz yumar? Neden böylesine yaşam dolu bir ruh, yani Selim, kendi rızasıyla terk etmek ister dünyayı?

Ne zor bir soru. Sorması zor, düşünmesi zor. Ama bir kez düşünceye imkan verdikten sonra cevaplaması zor değil, beklenenin aksine. Düşünceye imkan vermek için kişi, kendini bırakmalı bilinmeyene. Korkmamalı. 

"direnmekten vazgeçmeliyim, yaşamalıyım ve görmeliyim, bilmediğim bu ülkeye yolculuktan korkmamalıyım." 

İnsan şundan korkuyor olmalı: İntihardır, ölümdür, vebadır, hastalıktır neticede eşelediğim. Üzerime bulaşmasın? Istırap yüklü çığlıklar yüreğimi dağlamasın? Dağlanırsa yüreğim, acıların yükseldiği uçurumun kenarından dengesini kaybedip karanlığa düşmesin? 

Ne yavan bir sebep korkmak için. Bir anlasa insan, ah bir bilse. Fakat bilinmez işte yolun başında: Sütten çıkmışlık, aklık ve kaşıklık ölümsüz değildir. Bütün bir varoluşun geçici parçalarıdır bunlar. Adlar, sıfatlar ve zarflar değişir. Kimse, sandığı kadar ve tanıdığından ibaret değildir. Kimse kendisini tanımaz ya da sandığı kadar. Hevesli, akıllı, sağlıklı, sevecen ve sabırlı bütün o görünüşler yolda ilerledikçe solar, dönüşür yahut soyulurlar. Süt içindeki suyu, ak ise karasını idrak eder. Basit bir 'kaşığın kirlenmesi' hadisesi değildir bu, yani hayat, yani karşılaşmalar. Kendisine onda olmayan bir kötülüğün bulaşmayacağını çünkü aslında 'bulaşacak' bir şey olmadığını sonraları anlar insan. Yolun ilerisinde, yolculuğun ötesinde, bildiği haliyle kendisinin -kendi sandığının- dışında ve kitabın nihayet sonunda farkına varır ki mesele bir 'yüzleşme ve kabullenme' hadisesidir. Anlatılan her seferinde onun hikayesidir.

İnsan; kendinde de ölümün, hastalığın ve bütün o korkunç şeylerin potansiyel olarak var olduğunu bilse, hâlâ yektemiz bir canlıymış gibi mikrop kapmaktan korkar mı? Ben korkmazdım. Fakat başka bir şeyden korkardım, daha sarsıcı ve yoğun bir gerçekten: Ölüm insana düşündüğünden de yakın. Delilik, en akıllı geçinen insandan bile uzak değil. Ah şu zihin-ruh-beden kıskacındaki varoluş, kısacık bir zamanda dahi nelere kâdir!

Olayları yalnızca bir görüşün perspektifinden değerlendirmeyen Turgut'un tıp dünyasını da dışarıda bırakmayacak ikna edici bilimsel bir açıklama yapmaya giriştiğini hayal ediyorum, sırf eğlencesine. O; nasıl da öyle biriydi, sandığının aksine! Yola baş koymuş insanın korkusunun değişken fenomenlerinin yukarıdaki izahatini o şöyle detaylandırırdı: Bünyede uyku hâli denebilecek bir formda varlıklarını gizleyen potansiyel düşmanlar -bakteri ve virüsler; kendilerinden olan bir başka mikrovarlığın harici yollar vasıtasıyla kendileriyle temasa geçecek bir mesajı dahiliyeye yaymasıyla kırk yıllık uykularından uyanarak, yaratılışlarından bu yana kendilerine telkin edilmiş olan ve üzerine eğitim gördükleri hususi yetenek ve dürtüleri nihayet sergileyecekleri saldırıyı başlatma kararı alabileceklerinden, bağışıklık sistemini çökertme tehlikesi olan böyle bir saldırının etkileri üzerine düşünüp müdafaa planı hazır etmekte halihazırda kırk sene kadar geç kalmış insanın en azından biraz daha bilgi edinene kadar düşman hattına girmekten sakınarak kendini muhafaza etmek istemesi caizdir.

Oğuz Atay'ın bahsettiği, benim hikayemdi. Özellikle karşı konulamaz mizahına kahkaha atarak eşlik ettiğim anlarda, bu gerçekle defalarca çarpıştım. Ne gülüyorsun, dedi içimden her seferinde, henüz ehlileşmemiş çakma bir Marx. Çakma olduğunu Türkçe konuşmasından anladım, orijinal olsaydı Latincesini söylerdi: "Que rides?" derdi ve eklerdi: "De te fabula narratur."

Turgut'un görünüşte tutunabilen bir karakter olmasına rağmen yaptığı yolculuk sırasında içindeki tutunamayanı keşfettiğini söyleyebilir miyim öyleyse? Sonuçta ulaştığım bu çıkarım basit kaçmaz mı koskoca Tutunamayanlar külliyatı düşünüldüğünde? Kaçarsa kaçsın, derdi son günlerindeki Selim.

Turgut'un sonunu Arthur Dent'e benzettim biraz, yine eğlencesine. Bildiği bütün gerçekleriyle birlikte dünyası yıkıldığından fevkalade sarsıntı geçirmiş ve olduğu gibi olmaktan başka çaresi kalmamış biri o, sanki. Olduğu gibi olmak, halk içinde dudaklarını oynatarak kendiyle -ya da Olric'le- konuşmak ve gülünç olmak anlamına da gelse, cesaretini kuşanmış biri. Ya da cesurluktan ziyade, yaşadığı onca hadiseden sonra nasıl göründüğünü önemsememe hürriyetine kavuşmuş biri.